Zonder vrijheid geen gewoon leven

Op een gesloten afdeling voor mensen met dementie, kan er voor bewoners nooit sprake zijn van een gewoon leven. Pas als je de deuren opent, ontstaat er ruimte om je eigen keuzes te maken en je eigen leven te leven. Dat is waar we naartoe werken met ‘Open tenzij’: een project dat een einde maakt aan de gesloten afdelingen en letterlijk de deuren openzet voor bewoners om te gaan en staan waar ze willen.

Als hbo-verpleegkundige in opleiding is Monique Hulleman een belangrijke kartrekker van het project voor Atlantlocatie Het Immendaal, samen met collega Brenda van Griethuijsen. “Vanuit mijn opleiding kreeg ik de opdracht om een rol te spelen in de uitvoering van nieuw beleid. Dit project kwam door omstandigheden even stil te liggen, maar het werd wel belangrijk om ermee aan de slag te gaan, omdat leven in vrijheid zo belangrijk is voor bewoners. Daarom kreeg ik van mijn manager het verzoek om uit te zoeken wat dit zou betekenen voor Het Immendaal. Ik had in het begin best m’n twijfels over dit beleid, want we hebben het hier over bewoners met veel onbegrepen gedrag die veel zorg nodig hebben. Inmiddels ben ik er heel enthousiast over en gemotiveerd om ermee aan de slag te gaan.”

Volgens Monique houdt het gewone leven óók in dat je vrij bent om naar buiten te gaan. Dat je mag blijven wie je bent en de dingen mag doen die je gewend bent, zoals een wandeling maken. “We kunnen wel proberen om alle risico’s weg te nemen door de deuren dicht te houden, maar als dat betekent dat mensen worden beperkt in hun vrijheid, van de buitenwereld vervreemd raken, neerslachtig worden of er andere psychische klachten bij krijgen, dan wegen de voordelen niet op tegen de nadelen. Bovendien loop je in het leven nou eenmaal risico en zijn we nergens honderd procent veilig. Waarom zou dat in een verpleeghuis anders moeten zijn?”

In de praktijk is het bovendien niet zo zwart-wit als het misschien klinkt. “Het is niet zo dat we de deuren opengooien en wel zien wat er gebeurt”, zegt Monique. “Samen met verschillende disciplines en naasten kijken we goed naar hoeveel vrijheid iemand aankan. Het uitgangspunt is dat we aansluiten bij wat voor die persoon belangrijk is. Per bewoner beoordelen we welke risico’s we accepteren en welke hulpmiddelen we eventueel kunnen inzetten om de bewoner te ondersteunen, zoals GPS-systemen. Soms accepteren we bepaalde risico's omdat de kwaliteit van leven door het gewoon naar buiten kunnen zo enorm wordt vergroot. Maar het zal mogelijk ook iets extra’s van ons of van de naasten vragen, bijvoorbeeld als bewoners verdwalen. 
Tegelijkertijd kan ik me ook voorstellen dat bewoners meer kwaliteit van leven ervaren doordat er minder gedragsproblematiek ontstaat of doordat er meer rust op de afdeling ontstaat doordat bewoners lekker op pad zijn. Sommige bewoners kunnen best boos zijn en worden misschien rustiger als ze gewoon naar buiten kunnen. Zullen bewoners écht anders gaan leven hierdoor? De meesten hebben genoeg aan onze mooie tuin. Toch blijft het een nieuwe manier van werken, waar we misschien even aan moeten wennen.”

Het is belangrijk om dit samen met de familie te doen, vindt Monique: “Dat doen we onder andere door met naasten een ‘Persoonsbeeld’ in te vullen. Hierin bepalen we samen welke risico’s iemand kan lopen en maken we keuzes over welke daarvan we accepteren. Naasten zijn misschien wel bereid om méér risico’s te accepteren, als dat de vrijheid van hun dierbare ten goede komt. Bovendien kunnen naasten een waardevolle bijdrage leveren door bijvoorbeeld even mee te gaan wandelen. Ook door deze samenwerking met familie, sluit dit project prachtig aan op de beweging van zorg naar gewoon leven. Ik hoop dat we in goede harmonie met elkaar tot een goed werkende samenwerking komen, waar uiteindelijk iedereen vertrouwd mee wordt. Dat iedereen gaat zien wat deze extra vrijheid voor de bewoners betekent. En dat we met z’n allen achter dit beleid staan, in het belang van de mensen die we ondersteunen.”